Tính đến thời điểm này, thị trường bán lẻ của Việt Nam đã mở cửa hoàn toàn cho các nhà bán lẻ nước ngoài tham gia được gần 2 năm. Mở cửa hoàn toàn đúng vào thời điểm kinh tế thế giới suy thoái, nên cho đến nay, thị trường bán lẻ nước ta chưa thay đổi nhiều. Tuy nhiên, nếu không nhanh chóng xác định vị thế của mình, doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam sẽ khó bật lên khi kinh tế thế giới hồi phục và các tập đoàn bán lẻ toàn cầu quyết định đầu tư mạnh vào thị trường Việt Nam.

Những đoàn người xếp hàng rồng rắn chờ đến lượt thanh toán, lối đi giữa các kệ hàng đông nghịt… đó là cảnh tượng thường thấy ở Trung tâm Thương mại Big C và Metro trong những ngày cuối tuần - cảnh tượng mà nhiều doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam phải mơ ước.

Đăng ký vào Việt Nam với tư cách nhà bán buôn, nhưng trên thực tế, Metro Cash & Carry hiện nay hoạt động ở thị trường Việt Nam với tư cách nhà bán lẻ nhiều hơn bán buôn. Mặc dù Big C và Metro Cash & Carry chưa phải là những nhà bán lẻ hàng đầu toàn cầu, nhưng sự xuất hiện của họ trên thị trường đã khiến các nhà bán lẻ Việt Nam chao đảo và tạo nên một sức ép khá lớn. Trước hết là việc giành sự quan tâm của người tiêu dùng.

Tại siêu thị Big C, lượng khách đến mua hàng rất đông vào những ngày cuối tuần

Chị Lê Như Anh - một khách mua hàng ở Metro Thăng Long nhận xét thẳng thắn: “Tôi thích mua hàng ở Metro vì hàng nhiều, phong phú, giá rẻ và nhân viên phục vụ tận tình”.

Đây chính là sức ép lớn đối với doanh nghiệp trong nước, bởi giải bài toán giá cả cần có cả một hệ thống giải pháp tổng thể: từ vốn, nguồn hàng, nhân lực, cho đến những yếu tố kèm theo như mặt bằng bán lẻ, hạ tầng phục vụ thương mại... Theo phản ánh của các doanh nghiệp bán lẻ hiện nay, điều khó khăn nhất là mặt bằng bán lẻ.

Các giám đốc siêu thị nước ngoài cho biết, chi phí dành riêng cho mặt bằng chiếm đến 60% giá trị đầu tư và thậm chí còn cao hơn ở một nước có thị trường bán lẻ phát triển mạnh là Thái Lan. Ví dụ, giá thuê bình quân tầng trệt và tầng 1 ở các trung tâm thương mại tại TP HCM dao động ở mức 97-124 USD/m2/tháng, cao gấp 2-3 lần so với giá thuê xa trung tâm. Cá biệt có nơi cao nhất trong khu vực trung tâm đến 250 USD/m2/tháng. Mức giá này càng là một thách thức đối với doanh nghiệp nội.

Ông Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Co.op Mart Sài gòn cho biết: “Hiện nay, giá cho thuê mặt bằng bán lẻ rất cao nên doanh nghiệp Việt Nam rất khó chen chân. Mặc dù nước ta đã có quy hoạch dành cho mặt bằng bán lẻ nhưng việc thực hiện quy hoạch này chưa nghiêm túc”.

Trên thị trường Việt Nam đang diễn ra một thực tế: khu vực thành thị, đất chật người đông nhưng sức mua lớn nên thu hút rất đông các doanh nghiệp bán lẻ, đẩy giá thuê mặt bằng bán lẻ tăng chóng mặt, đặc biệt là ở Hà Nội và TP HCM. Trong khi đó, ở nông thôn, nhất là các xã vùng sâu vùng xa, mặt bằng dành cho bán lẻ rất sẵn nhưng không có doanh nghiệp đầu tư nên hiện tại vẫn còn những vùng 3 - 4 xã mới có một cái chợ.

Tìm được mặt bằng đã khó, nhưng khai thác mặt bằng đó như thế nào còn khó hơn với các doanh nghiệp bán lẻ trong nước, nếu như không có một đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp. Đáng tiếc, đây vẫn là điểm yếu cơ bản của bán lẻ Việt Nam.

Bà Dương Thanh Thuỷ, Giám đốc thương hiệu Miss Áo dài so sánh: “Tôi đã từng làm việc với các nhà bán lẻ nước ngoài và các nhà bán lẻ trong nước. Điều dễ nhận thấy là các doanh nghiệp nước ngoài đào tạo cho nhân viên của mình thái độ phục vụ khách hàng như phục vụ chính mình. Đây chính là điểm mà các doanh nghiệp bán lẻ trong nước cần học tập”.

Bài toán về vốn và hạ tầng thương mại cũng đang gây sức ép cho các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam. Bên cạnh đó là tính liên kết giữa các nhà bán lẻ với nhau, giữa nhà bán lẻ và nhà sản xuất còn yếu. Trong khi đó, với lợi thế vốn lớn, khả năng tiêu thụ mạnh, các trung tâm thương mại của nước ngoài lại là kênh tiêu thụ mà nhiều nhà sản xuất muốn thâm nhập. Điều đáng quan tâm ở đây là nhà sản xuất trong nước và nhà bán lẻ nội địa có vẻ như đang làm khó lẫn nhau.

Chị Nguyễn Thu Nga, Trưởng phòng Kinh doanh Công ty thực phẩm chế biến Trung Thành cho biết: “Chúng tôi không thể có đủ tiền như các doanh nghiệp nước ngoài hoặc liên doanh để chi trả nhằm nhận được các vị trí đẹp ở các siêu thị, vì vậy thường ít được ưu tiên. Ở bên ngoài cũng vậy, với tỉ lệ chiết khấu cao, các đại lý cũng thích bán hàng của doanh nghiệp nước ngoài hơn hàng do doanh nghiệp trong nước sản xuất”.

Theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), số nhà đầu tư nước ngoài thành lập công ty trong lĩnh vực phân phối chiếm khá cao, đặc biệt là ở TP HCM. Các nhà bán lẻ của Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan và cả Trung Quốc đã mở văn phòng đại diện ở TP HCM trong 5 năm qua, chờ thời cơ đến. Vì vậy, theo ông Vũ Vinh Phú, Chủ tịch Hội siêu thị Hà Nội: Điều quan trọng là các doanh nghiệp bán lẻ trong nước cần nhận rõ thách thức để có thể khắc phục và cùng nhau vượt qua.

Theo nghiên cứu mới nhất của Tập đoàn AT Kearney, chỉ số phát triển bán lẻ toàn cầu năm 2010 của Việt Nam chỉ đạt 52,1 điểm, xếp hạng 14/30 thị trường bán lẻ của các nền kinh tế mới nổi hấp dẫn nhất thế giới. Đây là thứ hạng thấp nhất của Tổ chức này mà thị trường bán lẻ Việt Nam đạt được cho đến nay. Điều đó đồng nghĩa với sức hấp dẫn của thị trường bán lẻ nước ta đối với các nhà kinh doanh bán lẻ toàn cầu thấp chưa từng có trong vòng 7 năm qua.

Tuy nhiên, sự chững lại này cũng có thể coi như một cơ hội để các doanh nghiệp bán lẻ trong nước điều chỉnh lại chiến lược phát triển theo hướng bài bản hơn, tận dụng những lợi thế sẵn có để phát huy, trước khi bước vào cuộc cạnh tranh khốc liệt mới./.

(VOV)