“Yêu nhau cũng phải có tiền. Nhưng nếu tình yêu được định giá bằng đồng tiền thì khi hết tiền tình yêu cũng sẽ ra đi”, một học sinh lớp mười của trường THPT Marie Curie (TP.HCM) đã trả lời như vậy khi được thầy giáo khảo sát sau tiết học tìm hiểu về các loại giá trị. Đây cũng là một trong những tiết học nằm trong khuôn khổ của dự án “Giáo dục tài chính dành cho học sinh trung học phổ thông ”.

Giáo dục tài chính cho học sinh không chỉ là cung cấp kiến thức và kỹ năng mà còn giúp các em được chuẩn bị tốt hơn cho cuộc sống bằng cách giảm thiểu rủi ro và tăng sự hiểu biết về giá trị của tiền và sức lao động. Ảnh mang tính minh hoạ. Ảnh: Phan Quang

Nội dung các tiết học nhằm cung cấp cho học sinh những khái niệm về tiền và cách quản lý tiền một cách khôn khéo và hiệu quả. Không những thế, nó tạo cơ hội cho người học tiếp cận những kỹ năng cơ bản liên quan đến việc kiếm tiền, chi tiêu, lập kế hoạch tài chính, tiết kiệm và vay tiền…

Đã biết để dành, cân nhắc chi tiêu

Lê Ngọc Phi Yến (lớp 10A2 trường Marie Curie) kể, mỗi tuần ba mẹ cho 200 – 300 ngàn đồng, em chủ yếu để tiêu vặt hàng ngày. Trước giờ Yến chưa bao giờ có ý thức phải tiết kiệm tiền, cho nên cứ có việc cần là về ngửa tay xin ba mẹ. Bây giờ học mới biết giá trị của đồng tiền tiết kiệm trong những lúc bất ngờ (sinh nhật bạn, mua sách…) từ mấy tuần nay em đã biết tập để dành. “Khi đã thành thói quen thì em thấy tiết kiệm cũng không phải là khó lắm”, Yến nhìn nhận.

Lê Hồng Quang, bạn học của Yến cũng thú thiệt, qua các bài học em mới biết giữa “ước muốn” và “phung phí” đôi khi chỉ là một lằn ranh mong manh. Và Quang đúc kết, ở tuổi teen, sành điệu là phải học thật giỏi, nắm bắt được tất cả các thông tin, theo kịp thời đại nhưng lại khác đua đòi. “Giá trị của sành điệu là sự kiêu hãnh, mà sự kiêu hãnh đích thực chỉ có được khi bản thân tạo nên mọi thứ cho mình”, Quang nói một cách già dặn. Một học sinh tên Thanh cho biết, trước đây mỗi ngày cha mẹ cho 50 ngàn đồng, thỉnh thoảng phải xin thêm. Bây giờ Thanh hiểu đôi khi cũng phải biết kiềm chế ham muốn bản thân, bớt đi quán với bạn, ăn cơm hộp thay vì vô KFC. Ba tuần nay Thanh đã dành dụm được 300 ngàn đồng.

Kết quả khảo sát trên 200 học sinh tại hai trường trung học phổ thông Nguyễn Du và Marie Curie cho thấy, trong 90% học sinh được cha mẹ cho tiền thường xuyên thì có đến 40% được cho từ 300 ngàn/tháng trở lên, thậm chí có em được cho từ 3 – 4,5 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, lại có khoảng 35% học sinh được hỏi không biết gia đình mình thu nhập bao nhiêu, và khoảng 25% không biết gia đình mình chi bao nhiêu tiền trong tháng.

Theo bà Hoàng Thu Hương, chuyên gia quản lý dự án của tổ chức Save the children, hầu hết học sinh qua khảo sát không phân biệt được giữa hai khái niệm nhu cầu và mong muốn. Chính vì vậy, các em chỉ biết sử dụng số tiền đó chủ yếu để tiêu vặt như: ăn uống (80%), đi chơi với bạn bè, mua đồ dùng, quần áo, mua quà tặng bạn, đi xem phim hay ca nhạc… Một điểm đáng lưu ý là khoảng 2/3 học sinh cho rằng số tiền chu cấp của cha mẹ không đủ để chi xài và thường gặp khó khăn đột xuất. “Và để giải quyết vấn đề này 1/4 học sinh không cho rằng mình phải hạn chế chi tiêu mà chọn cách vay mượn bạn bè hoặc người khác”, bà Hương nói.

“Trong 90% học sinh được cha mẹ cho tiền thường xuyên thì có đến 40% được cho từ 300 ngàn đồng/tháng trở lên, thậm chí có em được cho từ 3 – 4,5 triệu đồng/tháng”

Phụ huynh cũng sẽ vào cuộc

Ông Hồ Tấn Minh, giáo viên trường Marie Curie, một trong những giáo viên thực hiện dự án tại trường Marie Curie cho biết, mặc dù các kiến thức được đề cập hoàn toàn mới mẻ đối với học sinh, giáo viên đôi khi chưa biết phải đưa ra cho học sinh những “món” gì và như thế nào, vừa dạy vừa rút kinh nghiệm. Nhưng các giáo viên đã rất bất ngờ trước thái độ đón nhận hào hứng của học sinh. Giáo án được thực hiện trong các giờ ngoại khoá nên không gò bó. Phương pháp truyền đạt là hướng dẫn cho các em tự phát hiện ra vấn đề từ chính những tình huống cụ thể trong đời sống thường nhật. Các em có thể phát biểu suy nghĩ tự do, thậm chí trái chiều nhau.

“Điều thú vị nhất mà chúng tôi nhận ra là nhiều em bộc lộ những khả năng suy nghĩ, những lập luận mà trước đó giáo viên không hề biết”, ông Minh nhận xét. Khi đưa ví dụ về chi tiêu của một người sành điệu (bài Cái giá của người sành điệu), có em đã bất ngờ nhận xét rằng với mức chi tiêu như vậy, nhân vật “ảo” này chắc chắn phải có một nguồn tiền nào khác ngoài tiền của cha mẹ. Cũng theo ông Minh, khoá học không tham vọng đặt ra nhiều mục tiêu lớn. “Điều cần nhất là làm sao để các em hiểu việc quyết định xài tiền như thế nào cũng phản ánh giá trị sống của bản thân”, ông Minh chia sẻ.

Dạy học sinh kiến thức tài chính thì dễ nhưng dạy cho các em kỹ năng xài tiền thì không dễ chút nào. Bên cạnh những khái niệm mà nhiều em chưa từng biết tới như tài khoản ngân hàng, thẻ tín dụng, kế hoạch ngân sách… nhiều em bày tỏ rằng mình khó có thể từ bỏ được thói quen chi tiêu hàng ngày. “Sự thiếu quan tâm của phụ huynh cũng là một trở ngại đáng kể”, ông Minh lý giải.

Bên cạnh nhiều phụ huynh sẵn sàng vung tiền cho con hoặc khoán chi tiêu định kỳ mà ít để tâm con cái đã tiêu xài số tiền đó như thế nào, cũng có không ít người siết chặt đến mức hoàn toàn không cung cấp tiền (khi các em đã là học sinh trung học phổ thông) hoặc khắt khe đến mức chi li từng đồng, điều này dễ đẩy các em đến chỗ phải vay mượn và kiếm tiền bằng mọi cách. “Vì vậy, trong nội dung cuộc họp phụ huynh học sinh cuối niên học sắp tới, sẽ có xen vào một phần toạ đàm về vấn đề này với các bậc cha mẹ học sinh”, ông Minh cho biết.

(SGTT)