3 tháng nay, liên tiếp xảy ra nhiều vụ tai nạn giao thông (TNGT) đường sắt gây chết người. Nguyên nhân chỉ vì sự bất cẩn của người dân khi đi ngang qua đường sắt. Rõ ràng, ý thức của người tham gia giao thông còn kém thì trách nhiệm của cơ quan quản lý lại càng phải cao.

Liên tiếp tàu đâm chết người

Cách đây chưa đầy một tháng, vụ tai nạn xảy ra vào chiều tối ngày 19/3 tại đoạn đường sắt qua huyện Gia Lâm, Hà Nội đã gây xôn xao dư luận. Nạn nhân là anh Phạm Viết Tiến, 20 tuổi, quê ý Yên, Nam Định. Trên đường đi xin việc, anh Tiến dừng lại để đi vệ sinh gần đường tàu. Ngay lúc đó thì tàu bất ngờ đến, do đứng quá gần đường ray nên Tiến đã bị tàu hút rồi bị hất văng ra đám cỏ chết ngay tại chỗ.

Ngay ngày hôm sau, sáng 20/3, tại địa bàn xã Phước Thành, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định, anh Nguyễn Văn Hồng 40 tuổi đã gặp nạn khi điều khiển mô tô trên đường ngang qua đường sắt.

Đây là đoạn đường ngang cắt qua đường sắt không có rào chắn, thường xảy ra TNGT. Vụ tai nạn khiến anh Hồng bị hất văng hơn 10 mét, tử vong tại chỗ. Trước đó, chiều 5/3, cũng tại đây, anh Đào Minh Cường, 35 tuổi, cùng ở địa phương trên đã bị tàu đâm chết ngay tại chỗ. Nguyên nhân do anh Cường trong lúc chăn bò đã đứng chơi trên đường ray và không phát hiện ra tàu hỏa đang đến gần.

Ngày 1/4, vượt vội qua đường tàu, một tài xế xe tải cũng đã tử vong, ô tô hư hỏng hoàn toàn. Trước đó, 19h ngày 8/3, đoàn tàu mang số hiệu 272 chở quặng Apatít từ Lào Cai đi Hà Nội, khi vào Phố Lu khoảng 20m thì tài xế phát hiện có ôtô và xe máy ở trên cầu chung đường bộ và đường sắt đang đi ngược chiều.

Tài xế tàu hỏa dù đã tắt máy, phanh gấp, nhưng đoàn tàu vẫn phải trượt đi một đoạn mới dừng lại được. 14h ngày 31/1, tại Km số 167+900 trên tuyến đường sắt đoạn qua Hoằng Lý, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hoá xảy ra vụ tai nạn đường sắt giữa tàu khách TN17 với xe máy BKS 36F-5671 do ông Lê Ngọc Cần (trú tại phường Đông Vệ, TP Thanh Hóa) điều khiển, phía sau chở vợ là bà Nguyễn Thị Vui. Vụ tai nạn khiến vợ chồng ông Cần chết ngay tại chỗ...

Có quá nhiều vụ tai nạn đường sắt thương tâm làm chết và bị thương nhiều người, mà chủ yếu đều xảy ra nơi đường ngang, trong đó 80% là đường ngang dân sinh tự mở. Gần 600 vụ TNGT đường sắt năm 2009 và hàng chục vụ ngay đầu năm 2010, đã cho thấy việc xoá đường ngang tự phát là một yêu cầu cấp thiết, không thể chậm trễ.

“Quả bóng” trách nhiệm đá qua đá lại đến bao giờ?

Trước tình hình TNGT đường sắt tại các đường ngang ngày càng có chiều hướng gia tăng, Tổng công ty ĐSVN đã có văn bản kiến nghị ủy ban ATGT Quốc gia và Bộ GTVT triển khai xây dựng một số giải pháp như: cho xây dựng gờ cưỡng bức tốc độ tại các đường ngang trước khi phương tiện băng qua đường sắt, lập dự án làm đường gom tập trung để giảm đường ngang băng qua đường sắt...

Tổng công ty ĐSVN cũng kiến nghị Bộ GTVT chỉ đạo các địa phương có đường sắt đi qua phải quy hoạch mở đường ngang giao cắt đường sắt và đường bộ chứ không mở tràn lan, tự phát như hiện nay, đồng thời có biện pháp xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm an toàn đường sắt, người vượt đường ngang khi đã có tín hiệu của tàu hỏa.

Để lập lại TTATGT đường sắt, thực hiện giai đoạn I theo Quyết định 1856/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ngành Đường sắt đã nâng cấp 260 đường ngang; cải tạo, xây dựng hai hầm chui và đường gom hai đầu cầu Phú Lương; thống kê, rà soát các điểm vi phạm hành lang an toàn, loại bỏ nhiều điểm đen tai nạn đường sắt tại Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Đồng Nai và TP HCM, với tổng mức đầu tư 102, 5 tỷ đồng. Nỗ lực này là đáng kể nhưng còn quá nhỏ so với yêu cầu thực tế.

Nghị định 39/NĐ-CP trước đây quy định phạm vi giới hạn bảo đảm an toàn tính từ mép ray ngoài cùng ra hai bên đường sắt là 5,6m. Trên cơ sở đó, chính quyền cấp đất, người dân làm nhà, công trình kiến trúc đã nhiều năm. Luật Đường sắt 2005 lại quy định giới hạn hai bên đường sắt tính từ mép chân nền đường sang hai bên là 15m. Trước đó, khoảng an toàn lại quy định có 5m (năm 1963).

Hiện ngành Đường sắt nỗ lực để lấy lại hành lang an toàn trong khoảng 5,6m đã là điều khó nếu không muốn nói là không thể. Ngoài bất cập đó, việc cấp đất vi phạm an toàn đường sắt còn diễn ra ở nhiều địa phương, tình trạng tự ý làm đường ngang không hề bị xử phạt, ngăn chặn. Cũng chưa có quyết định xử phạt nào được áp dụng đối với người đi ngang qua đường sắt, họp chợ trên đường sắt... Đây là lý do chính khiến người dân coi thường quy định của đường sắt.

Điều đáng nói là tình trạng cấp đất, xây công trình, vật kiến trúc xâm phạm an toàn đường sắt rất nghiêm trọng nhưng ngành Đường sắt đã bao giờ có văn bản phản đối quyết định của tỉnh, thành nào đó về việc cấp đất hay làm công trình xâm hại an toàn chạy tàu? Hay kiến nghị Chính phủ quyết liệt xử lý sai phạm xâm lấn hành lang ở một địa phương nào đó làm gương cho các địa phương khác? Rất tiếc, điều này đến nay chưa thực hiện được.

Tuyên truyền, vận động người dân tự giác tháo dỡ các công trình vi phạm hành lang ATGT đường sắt; đẩy mạnh phong trào toàn dân bảo vệ đường sắt; xử lý kiên quyết, triệt để các hành vi vi phạm hành lang ATGT đường sắt, các vi phạm về đường ngang là những biện pháp cấp bách cần phải làm để góp phần giảm bớt tai nạn, tuy nhiên như vậy là chưa đủ khi trách nhiệm để tai nạn gia tăng vẫn chung chung và bị “đá qua, đá lại” giữa chính quyền các địa phương và ngành Đường sắt.